□ استيو کونور
چکيده:
پژوهشگراني که در سالهاي اخير روانه قطب شمال شدهاند، نگراني عميق خويش را نسبت به تغييرات بنيادين شکل گرفته در اين مناطق در دو دهه اخير اعلام نمودهاند. شناور شدن کوههاي بزرگ يخي که براساس گزارشهاي زيستشناسان باعث سردرگمي نهنگها و والها شدهاند، پديدار شدن بقاياي گياهي و جانوري مدفون شده در زير کوههاي يخ و برف پس از ميليونها سال، افزايش سطح آبهاي اقيانوسها و برهم خوردن چرخههاي زيستي موجودات ساکن در اين مناطق، جزء مهمترين پيامدهاي اين وضعيت جديد ميباشد. دانشمندان بر اين نکته اتفاقنظر دارند که افزايش گازهاي گلخانهاي، سوراخ شدن لايه ازن و انتشار گازهاي حاصل از سوختهاي کربني از مهمترين دلايل شکلگيري اين وضعيت هستند. بدين ترتيب، بايد اطمينان داشت که تداوم اين وضعيت به شکلگيري دنيايي جديد و متفاوت خواهد انجاميد.
برگهاي گياهان شناور در آب به همراه مجموعهاي گسترده از اسفنجهاي شيشهاي که در ميان آبهايي سرد، شناورند، بخشي از مناظر بديعي ميباشند که دانشمندان در حال تحقيق در قطب جنوب، آن را در زير سطح آبهاي يخزده اين منطقه، مشاهده نمودهاند.
زيستشناسان دريايي، يک گنجينه منحصر به فرد از گونههاي حيات را در بخشي از کف درياهاي قطب جنوب جمعآوري نمودهاند که عمري ميليونها ساله دارد. اين گياهان که ميليونها سال در زير کوههايي عظيم از برف و يخ فشرده شده بودند، تا پيش از متلاشي شدن اين يخها، هرگز قابل مشاهده نبودهاند. اين مجموعه گسترده از گياهان و جانوران تا زماني که يک کوه يخ بزرگ به اندازه يک سوم مساحت کشور بلژيک در درياهاي مناطق قطب جنوب شناور گردد، جزء ذخاير منحصر به فرد و دست نيافتني اين منطقه به شمار ميرفتند.
«گاوسير چاپل» از اعضاي «بنياد بينالمللي قطب» که در بروکسل واقع شده است، ميگويد: «اين منطقه يک جغرافياي بکر و دست نخورده دارد. حقيقتي که تا پيش از ذوب شدن يخهاي قطبها، هرگز قابل مشاهده نبوده است چرا که در اين منطقه، گونههايي يافت شده که تا چندي پيش، ما آنها را نميشناختيم. هرچند اين وضعيت، نگرانيهايي جدي را در مورد گرم شدن تدريجي کره زمين و تأثير آن بر اکوسيستم دريايي دنياي امروز، به وجود ميآورد.»
بيش از پنجاه دانشمند از 14 کشور دنيا، ده هفته در جهت انجام اولين مطالعه زيستشناسي کامل از گونههاي موجود در زير سطح آبهاي قطب جنوب، وقت صرف نمودند. اين پژوهشها در دو منطقه لارسناي و لارسن بي و در فاصله سالهاي 1995 تا 2002 ميلادي، انجام گرديده است.
اين پژوهشگران، در مجموع بيش از هزار گونه مختلف شامل 15 گونه ميگو مانند دوزيست يافتهاند که احتمالاً براي دانشمندان، تاکنون ناشناخته بودهاند. در اين مجموعه، يک نمونه 4 اينچي وجود دارد که بزرگترين نمونه يافت شده نيز ميباشد. به علاوه، آنان چهار ارگانيسم مرجان مانند نيز پيدا نمودهاند که «کينداريانز» نام دارد و يک گونه جديد و منحصر به فرد از شقايقهاي دريايي محسوب ميگردد که اين گياه، در پشت لاک يک حلزون دريايي يافت شده است.
از سوي ديگر، تصاوير گرفته شده از گونههاي دريايي يافت گرديده در زير سطح آبهاي سرد قطب جنوب، نشان از رشد بسيار اين گياهان دارد.
دکتر «جوليان گوت»، که به نمايندگي از سوي «انستيتوي تحقيقاتي آلفرد وگنر» در اين منطقه حضور يافته، ميگويد: «اين کوههاي يخ تنها به دليل گرم شدن تدريجي آب و هواي اين منطقه، شناور گرديدهاند. براي اولين بار، ما اين فرصت را داشتيم که محيط زيست اين منطقه را مورد مطالعه قرار دهيم. درهم شکستن و شناور گرديدن اين کوههاي برف و يخ، منجر به شناور شدن آنها در اقيانوسهاي پيراموني قطب جنوب و پديدار گشتن موجودات و گياهان چندهزار ساله مدفون در زير اين کوههاي يخي شده است. يک نکته جالب ديگر يافته شده، به توانايي موجودات گياهي سوسن مانند در انطباق خويش با شرايط جديد زيستي در سطح آب است، چراکه به صورت معمول، اين گياهان در عمق 2000 متري سطح آب زندگي مينمايند. به علاوه، دانشمندان با مشاهده والهاي خز مانند و والهاي نادر منقاردار که در کنار اين کوههاي يخ نوظهور حرکت مينمايند، دريافتند که اين حيوانات، به دليل اشتباه گرفتن اين کوهها، گم شدهاند. همچنين دکتر «ميک شيدات» نيز که از اعضاي اين تيم پژوهشگر ميباشد، بر صحت اين يافته، تأکيد مينمايد. وي ميگويد: «اين يافته کاملاً شوک برانگيز بود که چگونه به اين سرعت، اين حيوانات در يافتن جهت حرکت خود و خشکي، سردرگم شدهاند. اين وضعيت نشانگر آن است که مجموعه اکوسيستمهاي اين منطقه، با تغييراتي گسترده روبهرو گرديده است.»
يک نتيجه مهم اين تحقيقات، اين امر بوده که قريب به اتفاق اين رويدادها تنها در يک دوره 10 ساله روي داده است. امروزه تنوع زيستي مناطق دريايي و اکوسيستمهاي آن، با تغييراتي گسترده روبهرو گرديده و اگرچه تاکنون تنها راه دسترسي به گونههاي گذشته حيات در قطبهاي جنوب و شمال، حفر چاههايي عميق بوده است، اما امروزه و در سايه تغيير آب و هواي کره زمين، اين اکوسيستمهاي باستاني، به سهولت در دسترس ما قرار گرفته است. هرچند بايد در برابر اين وضعيت، همه ما نگرانيهاي زيادي داشته باشيم، بدون توجه به اينکه در کدام منطقه اين کره خاکي زندگي مينماييم.
امروزه و بر اساس سنجشهاي دقيق علمي، مشخص گرديده که در منطقه لارسن، دماي هوا به نسبت 60 سال پيش، 5/2 درجه سانتيگراد افزايش يافته است. از سال 1974 ميلادي نيز تاکنون، حدود 500/13 کيلومترمربع از کوههاي يخي که به سرزمين اصلي متصل بوده ولي در آب شناور بوده اند، کاملاً در آبهاي پيراموني قطب جنوب، آزادانه در حال حرکت هستند. دکتر گوت معتقد است يکي از سؤالات مهمي که دانشمندان در صدد پاسخ دادن به آن هستند، اين پرسش است که اين تغييرات گسترده تا چه حد بر گونههاي حيات موجود در دنياي زير آب، مؤثر ميباشد. وي ميافزايد: «همراه با ذوب شدن کوههاي يخ، بسياري از اين قطعات، در درياهاي اطراف شناور گرديدهاند که اين سؤال را به وجود ميآورد که اين پديده، تنها حيات را در کف درياها، از بين ميبرد و يا اينکه چنين پديدهاي ميتواند به يک فاجعه در حوزه تنوع زيستي تبديل گردد.»
دکتر گوت در ادامه ميگويد: «در نواحي شمالي مناطق لارسناي و لارسن بي، متلاشي شدن سرزمينهاي يخي کاملاً هويداست. در عمق 100 متري، ما شاهد قطعات تازه يخ بودهايم که در گذشته بيسابقه بوده است. اين وضعيت يک تهديد همهجانبه براي بشريت به شمار ميرود. در عمق 200 متري نيز ما شاهد گونههاي جديدي از حيات بودهايم که در مراحل مختلف زندگي خود، به سر ميبرند.»
همچنين دانشمندان دريافتهاند که خوشههايي کوچک از جانداران مرده، در نواحي تاريک عمق درياهاي اين منطقه بوجود آمده که با انتشار متان و گوگرد، باعث آلوده شدن اين مناطق گرديده است. اما بيترديد اين گازها ميتوانند حيات انواع گونههاي جانوري و گياهي اين نواحي را با تهديدي جدي نيز روبهرو نمايند، امري که ميتواند به نگرانيهاي موجود بيافزايد.
منبع:www.independent.uk
به نقل از: ماهنامه سیاحت غرب، شماره 49
خبرگزاری فارس: با ادامه بحران سیاسی در یونان و عدم توان این کشور در تشکیل دولت، روز گذشته سران اروپایی احتمال خارج شدن یونان از پول واحد اروپایی را تائید کردند.